'Ballet Numerique 2005'
Werk van Josien Niebuur in samenwerking met Pavlov Medialab.

Mijn werk draait om het gegeven dat mijn leven, onze levens, verstrengeld zijn met de technologie en dat het ondenkbaar is die weg te denken. We worden in ons denken en handelen beïnvloed, zo niet gestuurd door onze relatie met de techniek. In onze maatschappij volgen nieuwe technische ontwikkelingen elkaar snel op, en vormen steeds meer een zware controlefactor die dicteert hoe we communiceren, denken, leven etc. In mijn werk onderzoek ik het snijvlak van techniek en andere maatschappelijke ontwikkelingen.

'Ballet Numerique 2005' is een dansvoorstelling waarin een vijftal verschillende robots de hoofdrol spelen. De robots hebben een industrieel karakter en zijn gebruikt bij productieprocessen in (verschillende) bedrijven en instellingen. In mei 2005 zullen try-outs gepresenteerd worden in de Puddingfabriek. De première is op het Pavlov Pocket festival in december 2005. De voorstelling is een reisvoorstelling met de intentie op meerdere plekken in het land een voorstelling te kunnen geven. Bij Pavlov Medialab, die gastkunstenaarsplaatsen aanbiedt, heb ik een voorstel ingediend die positief is beoordeeld. Pavlov Medialab zal mij ondersteunen in het productietraject met kennis en apparatuur.

De toeschouwer ziet een dansvoorstelling van 20 minuten waarbij de choreografie en muziek is uitgevoerd door 5 industriële robots. Men ziet een strijd over het 'in controle zijn' en het 'verlies' of de ‘bevrijding’ daarvan.

Vaak projecteren wij menselijk gedrag op de technologische omgeving waarin wij ons bevinden. Het is een diep gewortelde wens om machines, computers en robots te begrijpen binnen een menselijke context. We leven in een wereld waarin we omringd worden door machines die geacht worden perfect te functioneren,'machines made for perfection'. In onze wereld vormen ‘intelligente' machines een controlefactor die beslissingen en problemen voor ons oplossen. De essentiële functie van een machine is dat hij uitvoert wat hem is opgedragen.

Deze dansvoorstelling onderzoekt of het bewegingsvocabulaire van robots bevrijd kan worden van de functionaliteit en daarvoor in de plaats een esthetische dan wel poëtische betekenis kan krijgen. Uitgangspunt hierbij is de innige relatie tussen mens en machine. Zoals Marshall McLuhan al stelde: “Het wiel is de verlenging van de voet, en techniek is een uitvergroting van onze eigenschappen”. Nieuwe technieken zijn dan ook een goede spiegel van de tijd.
In robots komen zowel ons verlangen naar functionaliteit als naar controle tot uiting. Zij bewegen doelgericht en met grote precisie in eindeloze herhaling. In de spiegel van deze techniek lijken mensen haast dwangneurotisch verslaafd aan handelen, aan controle en zekerheid. Deze dwangneurose komt veel voor omdat alom ervaren wordt dat we in een tijd van grote veranderingen leven, waarin we vaak het gevoel hebben geen overzicht en controle meer te hebben. Dit heeft onrust en angst tot gevolg. De herhaling van bepaalde handelingen werkt dan rustgevend, deze zogenaamde dwanghandelingen krijgen door de herhaling een bezwerende, haast magische betekenis, en met dit ritueel houden we angst en onrust onder controle. In deze zin zou je ook de eindeloze herhaling van de bewegingen van de robots dwangneurotisch kunnen noemen.

Deze thema’s worden toegepast in de choreografie; geïnspireerd door de (bewegings-) kenmerken van deze neurose en door het bewegingsvocabulaire van de robots. De robots hebben een functioneel leven gehad; een medische precisierobot van de Rijksuniversiteit Groningen, een beademingsapparaat van de intensive care van het Academisch Ziekenhuis Groningen en een ‘pick & place’ robot die functioneerde op HBO Techniek in Groningen. Iedere robot heeft zijn eigen karakter, geluid en fysieke hoedanigheid en kenmerken identiteit. De muziek voor deze voorstelling maken de robots zelf: de karakteristieke geluiden die zij maken als zij bewegen zijn leidraad in compositie en choreografie.

Door een voorstelling te maken waarin de verborgen poëtische betekenissen in de functionele bewegingstaal van robots worden verkend, wordt de relatie tussen mens en machine getoond. Wat kan de relatie ons vertellen over onszelf? En welke menselijke kwaliteiten kunnen wij de robots toedichten? Het doel is om een breed publiek in aanraking te brengen met kunst, door aan te sluiten op de hedendaagse ontwikkelingen van technologieën die tot de verbeelding spreken.